ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ନୋଏଡାରେ କାରଖାନା ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାରତର ଉତ୍ପାଦନ (Manufacturing) କ୍ଷେତ୍ରରେ କାମ କରୁଥିବା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଦୟନୀୟ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିକୁ ପଦାରେ ପକାଇଛି। ଆନ୍ଦୋଳନରତ ଶ୍ରମିକମାନେ ମାସିକ ମାତ୍ର ୨୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଦରମା ଦାବି କରିବା, ହ୍ୱାଇଟ୍-କଲାର୍ ଚାକିରି କରୁଥିବା ଅନେକ ଭାରତୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ବିଷୟ ହୋଇପାରେ। ତେବେ ଭାରତରେ ଜଣେ ସାଧାରଣ କାରଖାନା ଶ୍ରମିକ ପ୍ରକୃତରେ କେତେ ରୋଜଗାର କରନ୍ତି? ଭାରତର ସଦ୍ୟତମ ‘ପିରିଓଡିକ୍ ଲେବର ଫୋର୍ସ ସର୍ଭେ’ (PLFS) ୨୦୨୫ ର ତଥ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରାଯାଇଛି।
ମାସିକ ୨୨,୫୦୦ ଟଙ୍କା ଦରମା ପାଉଥିଲେ ସେ ‘ଟପ୍-୨୦%
- ଭାରତର ମୋଟ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୨୫ ପ୍ରତିଶତ ବେତନଭୋଗୀ (Salaried) ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ହାର ୫.୮ ପ୍ରତିଶତ ରହିଛି।
- ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପକୁ ମିଶାଇ ଦେଖିଲେ ଜଣେ ହାରାହାରି ବେତନଭୋଗୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମାସିକ ଆୟ ୨୨,୬୯୯ ଟଙ୍କା ରହିଥିବା ବେଳେ ଜଣେ କାରଖାନା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ହାରାହାରି ମାସିକ ଆୟ ମାତ୍ର ୧୮,୭୩୫ ଟଙ୍କା ରହିଛି।
- ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଯଦି ଜଣେ କାରଖାନା ଶ୍ରମିକ ମାସିକ ୨୨,୫୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଦେଶର ସର୍ବାଧିକ ଦରମା ପାଉଥିବା ଆଗଧାଡ଼ିର ୨୦% (Top-20%) କାରଖାନା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ତାଲିକାରେ ସାମିଲ ହୋଇଯିବେ। ଅନ୍ୟ ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏହି ‘ଟପ୍-୨୦%’ ସୀମା ୩୨,୦୦୦ ଟଙ୍କା ରହିଛି।
କମ୍ ଦରମା ସହ ମୌଳିକ ସୁବିଧାରୁ ବଞ୍ଚିତ
କେବଳ ଦରମା ନୁହେଁ, ବରଂ ଚାକିରିର ଗୁଣବତ୍ତା କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ କାରଖାନା ଶ୍ରମିକମାନେ ବହୁ ପଛରେ ଅଛନ୍ତି। ପିଏଲଏଫଏସ୍ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ:
- ମାତ୍ର ୧୬.୫ ପ୍ରତିଶତ କାରଖାନା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ପାଖରେ ଲିଖିତ ଚୁକ୍ତିନାମା (Written contract) ରହିଛି।
- ୫ ଜଣରେ ମାତ୍ର ଜଣେ ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ ସାମାଜିକ ନିରାପତ୍ତା ସୁବିଧା ଏବଂ ବେତନ ସହିତ ଛୁଟି (Paid leave) ମିଳୁଛି।
- ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରର ୪୪% ଶ୍ରମିକ ଆତ୍ମନିଯୁକ୍ତ (Self-employed) ଅଟନ୍ତି। ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଆୟ ବେତନଭୋଗୀ କାରଖାନା ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ଦେଶର ହାରାହାରି ଆତ୍ମନିଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆୟ ତୁଳନାରେ ଆହୁରି କମ୍।
ବୟସ ବଢ଼ିଲେ କମୁଛି ରୋଜଗାର
ଯେଉଁମାନେ କାରଖାନାରେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କ୍ୟାରିୟର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିରାଶାଜନକ। ୧୫ ରୁ ୧୮ ବର୍ଷ ବୟସ ବର୍ଗରେ କାରଖାନା ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ହାରାହାରି ମଜୁରୀ ଜାତୀୟ ହାରାହାରିଠାରୁ ସାମାନ୍ୟ ଅଧିକ ଥାଏ। କିନ୍ତୁ ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହ ଏହି ସ୍ଥିତି ଓଲଟିଯାଏ। ୪୦ ବର୍ଷରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବୟସର ଶ୍ରମିକମାନେ ସମାନ ବୟସ ବର୍ଗର ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରର ବେତନଭୋଗୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ତୁଳନାରେ ପ୍ରାୟ ୨୦ ପ୍ରତିଶତ କମ୍ ଦରମା ପାଇଥାନ୍ତି।
ଚୁକ୍ତିଭିତ୍ତିକ ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ମହଙ୍ଗା ମାଡ଼
ଆନୁଆଲ୍ ସର୍ଭେ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଜ୍ (ASI) ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ବର୍ତ୍ତମାନ କାରଖାନାଗୁଡ଼ିକରେ କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟରଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ରମିକ ନିୟୋଜିତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି। ୨୦୦୦-୦୧ ମସିହାରେ କାରଖାନାଗୁଡ଼ିକରେ ଚୁକ୍ତିଭିତ୍ତିକ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ହାର ୨୦% ଥିବା ବେଳେ ୨୦୨୩-୨୪ ସୁଦ୍ଧା ଏହା ୪୨% କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଏହି ଶ୍ରମିକମାନେ ସିଧାସଳଖ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଥିବା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଖୁବ୍ କମ୍ ଦରମା ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ଅତିରିକ୍ତ ସୁବିଧା ମିଳେନାହିଁ।
ଏହି ସବୁ ଦୟନୀୟ ପରିସ୍ଥିତି କାରଣରୁ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ମନରେ ବହୁ ଦିନରୁ ଅସନ୍ତୋଷ ଜମାଟ ବାନ୍ଧି ରହିଥିଲା। ନିକଟରେ ରନ୍ଧନ ଗ୍ୟାସ୍ ଏବଂ ଦୈନନ୍ଦିନ ସାମଗ୍ରୀର ଦରବୃଦ୍ଧି ଏଥିରେ ନିଆଁ ଲଗାଇବା ଭଳି କାମ କରିଛି, ଯାହାର ଫଳସ୍ୱରୂପ ନୋଏଡାରେ ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି।
