ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ / ୱାଶିଂଟନ୍: ଆଲୋକ କହିଲେ ଆମେ ସାଧାରଣତଃ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ହିଁ ବୁଝୁ। କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଜାଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ ଯେ, ଆଲୋକ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧକାର ଲୁଚି ରହିଥାଏ। ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ କେବଳ ଥିଓରୀ ବା ତତ୍ତ୍ୱ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହାକୁ ଅନୁମାନ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଆଲୋକ ତରଙ୍ଗ ଭିତରେ ଥିବା ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ କ୍ୟାମେରାରେ କଏଦ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି। ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଏହି ଅନ୍ଧକାର ପାର୍ଟିକିଲ୍ ଆଲୋକ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ବେଗରେ ଗତି କରୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଜ୍ଞାନ ପତ୍ରିକା ‘ନେଚର୍’ (Nature) ରେ ଏହି ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ଆବିଷ୍କାର ସମ୍ପର୍କରେ ବିସ୍ତୃତ ତଥ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।
ଆଲୋକ ଭିତରେ ଅନ୍ଧକାର କ’ଣ? (What is “darkness inside light”?)
ଏହି ଆବିଷ୍କାରର ମୂଳରେ ରହିଛି Phase singularities(ଏକା ପ୍ରକାର ବ୍ୟବହାର କରିବା) । ଏହା ଆଲୋକ ତରଙ୍ଗ ଭିତରେ ଥିବା ଏମିତି ଏକ ବିନ୍ଦୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକର ତୀବ୍ରତା ବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ ହୋଇଯାଏ।
- ଆଲୋକ ଏକ ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଗତି କରେ। କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିନ୍ଦୁରେ ଏହି ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ କାଟି ଦିଅନ୍ତି ।
- ଫଳରେ ଚାରିଆଡ଼େ ଆଲୋକ ଥିବା ବେଳେ ମଝିରେ ଏକ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଅନ୍ଧକାର ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
- ଏହା କୌଣସି ଛାଇ ନୁହେଁ, ବରଂ ଆଲୋକ ତରଙ୍ଗର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ। ପାଣିରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିବଳୟ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଭଳି ଆଲୋକ ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅନ୍ଧକାର କେନ୍ଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ।
ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏହାକୁ କିପରି ଦେଖିଲେ?
ଏକ ସେକେଣ୍ଡର କୋଟି କୋଟି ଭାଗରୁ ଭାଗେ ସମୟ ପାଇଁ ରହୁଥିବା ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ କଏଦ କରିବା ଆଦୌ ସହଜ ନଥିଲା। ଇସ୍ରାଏଲର ଟେକନିଅନ୍ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍, ହାର୍ଭାର୍ଡ, ଏମଆଇଟି ଏବଂ ଷ୍ଟାନଫୋର୍ଡ ୟୁନିଭର୍ସିଟିର ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏକାଠି ମିଶି ଏହି ସଫଳତା ହାସଲ କରିଛନ୍ତି।
- ସେମାନେ ଏକ ‘ଅଲ୍ଟ୍ରାଫାଷ୍ଟ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ମାଇକ୍ରୋସ୍କୋପ୍’ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ, ଯାହା ମାତ୍ର ୩ ଫେମଟୋସେକେଣ୍ଡ୍ (୦.୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୦୩ ସେକେଣ୍ଡ)ର ଘଟଣାକୁ ବି ଧରିପାରେ।
- ଏଥିପାଇଁ ସେମାନେ ‘ହେକ୍ସାଗୋନାଲ୍ ବୋରନ୍ ନାଇଟ୍ରାଇଡ୍’ ନାମକ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ, ଯାହା ଭିତରେ ଆଲୋକର ବେଗ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ତୁଳନାରେ ୧୦୦ ଗୁଣ କମିଯାଏ। ଫଳରେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ବିନ୍ଦୁର ଗତିବିଧିକୁ ଟ୍ରାକ୍ କରିବା ସହଜ ହୋଇଥିଲା।
ଆଲୋକ ଠାରୁ କିପରି ଅଧିକ ବେଗରେ ଗତି କରୁଛି ଅନ୍ଧକାର?
ଗବେଷକମାନେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥିଲେ ଯେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନରେ ଆଲୋକର ବେଗ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗତି କରିପାରନ୍ତି। ତେବେ ଏହା ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନର ନିୟମକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁନାହିଁ କାରଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଆଲୋକ ଠାରୁ କିଛି ବି ଅଧିକ ବେଗରେ ଗତି କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ଏହା ପଛର କାରଣ ହେଉଛି, ଏହି ଅନ୍ଧକାର ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକରେ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନଥାଏ। ଏଠାରେ କୌଣସି ଭୌତିକ ପଦାର୍ଥ ଗତି କରୁନାହିଁ, କେବଳ ତରଙ୍ଗର ‘ଶୂନ ବିନ୍ଦୁ’ ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଆପଣ ଯଦି ପୃଥିବୀରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଏକ ଲେଜର ଲାଇଟ୍ ପକାଇ ତାକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଏପଟ ସେପଟ କରିବେ, ତେବେ ସେହି ବିନ୍ଦୁଟି ଆଲୋକ ଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗତି କଲା ଭଳି ମନେହେବ, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ସେତେ ବେଗରେ ଗତି କରୁନଥାଏ।
ଏହି ଆବିଷ୍କାର କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?
ଏହା କେବଳ ଏକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଆବିଷ୍କାର ନୁହେଁ, ବରଂ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଏକ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏହା ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବ:
- ଆଡଭାନ୍ସଡ୍ ଇମେଜିଂ: ମାଇକ୍ରୋସ୍କୋପି ଏବଂ ସୁପର୍-ରିଜୋଲ୍ୟୁସନ୍ ଇମେଜିଂ (Super-resolution imaging) ଜ୍ଞାନକୌଶଳରେ ବଡ଼ ଉନ୍ନତି ଆସିବ।
- ଅପ୍ଟିକାଲ୍ କମ୍ପ୍ୟୁଟିଂ: ଆଲୋକ ଭିତ୍ତିକ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ସିଷ୍ଟମ୍ ଏବଂ ଅପ୍ଟିକାଲ୍ ସର୍କିଟ୍କୁ ଅଧିକ ଉନ୍ନତ ତଥା ଛୋଟ କରାଯାଇପାରିବ।
- କ୍ୱାଣ୍ଟମ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି: ଆଲୋକ ଏବଂ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ତରଙ୍ଗର ବ୍ୟବହାରକୁ ବୁଝିବାରେ ଏହା ବିଶେଷ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ।
ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ:
- ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଆଲୋକ ଭିତରେ ଥିବା ‘ଅନ୍ଧକାର’କୁ କ୍ୟାମେରାରେ କଏଦ କରିଛନ୍ତି।
- ଏହା ହେଉଛି ‘ଫେଜ୍ ସିଙ୍ଗୁଲାରିଟି’, ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ ହୋଇଯାଏ।
- ଏହା ଆଲୋକ ଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗତି କରୁଥିବା ପରି ମନେହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନଥାଏ।
- ଏହି ଐତିହାସିକ ଆବିଷ୍କାର ଫୋଟୋନିକ୍ସ ଏବଂ ମାଇକ୍ରୋସ୍କୋପି କ୍ଷେତ୍ରରେ ନୂଆ ବିପ୍ଳବ ଆଣିବ।
